ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΠΟΤΟΜΗΣ ΤΙΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

 

Κατά Μάρκο Ευαγγέλιο ΣΤ΄14 – 30

Νοελληνική Απόδοση

Εκείνο τον καιρό, άκουσε ο βασιλιάς Ηρώδης για τον Ιησού, γιατί το όνομά του είχε γίνει γνωστό. Μερικοί έλεγαν: «Αναστήθηκε από τους νεκρούς ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, γι’ αυτό μπορεί και κάνει τέτοια θαύματα». Άλλοι έλεγαν; «Είναι ο Ηλίας». Άλλοι έλεγαν: «Είναι προφήτης, σαν ένας από τους μεγάλους προφήτες». Όταν τ’ άκουσε αυτά ο Ηρώδης, είπε: «Αυτός είναι ο Ιωάννης, που εγώ τον αποκεφάλισα· αυ­τός αναστήθηκε από τους νεκρούς». Πραγματικά, ο ίδιος ο Ηρώδης είχε στείλει να συλλάβουν τον Ιωάννη και τον είχε βάλει στη φυλακή. Το έκανε αυτό ο Ηρώδης εξαι­τίας της Ηρωδιάδας, που την είχε παντρευτεί, παρ’ όλο που ήταν γυ­ναίκα του Φιλίππου του αδελφού του.

Ο Ιωάννης δηλαδή έλεγε στον Ηρώδη: «Δεν επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου». Και η Ηρωδιάδα μισούσε τον Ιωάννη κι ήθελε να τον σκοτώσει, αλ­λά δεν μπορούσε. Γιατί ο Ηρώδης φοβόταν τον Ιωάννη, επειδή ήξε­ρε ότι ήταν δίκαιος κι άγιος άνθρωπος. Γι’ αυτό τον προστάτευε· έκανε πολλά απ’ αυτά που τον άκουσε να λέει και τον άκουγε ευχαρίστως. Η Ηρωδιάδα τελικά βρήκε την ευκαιρία, όταν ο Ηρώδης για τα γενέθλιά του κάλεσε σε δείπνο τους πολιτικούς και στρατιωτικούς άρ­χοντες και τους επισήμους της Γαλιλαίας. Τότε μπήκε η θυγατέρα της Ηρωδιάδας και χόρεψε. Τόσο άρεσε στον Ηρώδη και στους καλε­σμένους, που ο βασιλιάς είπε στο κορίτσι: «Ζήτησέ μου ό,τι θέλεις, και θα σου το δώσω». Της έκανε μάλιστα και όρκο: «Οτιδήποτε μου ζη­τήσεις θα σου το δώσω, μέχρι και το μισό μου βασίλειο». Πήγε τότε και είπε στη μητέρα της: «Τι να ζητήσω;» κι εκείνη της απάντησε: «Το κεφάλι του Ιωάννη του βαπτιστή». Ήρθε αμέσως βιαστικά στο βασι­λιά και του ζήτησε: «θέλω τώρα αμέσως να μου δώσεις το κεφάλι του Ιωάννη του βαπτιστή μέσα σ’ ένα πιάτο».

Ο βασιλιάς λυπήθηκε, εξαιτίας όμως του όρκου που είχε δώσει μπροστά στους καλεσμένους δεν ήθελε να της τα αρνηθεί. Έστειλε τότε αμέσως ο βασιλιάς ένα στρατιώτη της φρουράς με τη διαταγή να φέρει το κεφάλι του Ιωάννη. Εκείνος πήγε και τον αποκεφάλισε στη φυλακή. Έφερε το κεφάλι του σ’ ένα πιάτο και το έδωσε στο κορίτσι, και το κορίτσι το έδωσε στη μητέρα της. Όταν το ’μαθαν οι μαθητές του Ιωάννη, ήρθαν και πή­ραν το σώμα του και το έβαλαν σε μνήμα. Επέστρεψαν οι απόστολοι στον Ιησού και του διηγήθηκαν όλα όσα έκαναν κι όσα δίδαξαν.

 

Σχολιασμός

Σήμερα η εκκλησία τιμά, τον αποκεφαλισμό του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, κατά διαταγή του βασιλιά Ηρώδη και  κηρύσσει αυτή τη μέρα ως μέρα αυστηρής νηστείας, σε ένδειξη πένθους για τον άδικο θάνατο του. Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, η αλλιώς Πρόδρομος είναι  ο τελευταίος προφήτης, ο οποίος συνδέει την Καινή με την Παλαιά Διαθήκη. Είναι σύγχρονος του Ιησού Χριστού και  ο σκοπός της ζωής του, είναι η προετοιμασία του κόσμου για την υποδοχή του Μεσσία, εξ ου και ο χαρακτηρισμός «Πρόδρομος».  Ονομάζεται επίσης και «Βαπτιστής», διότι βαπτίζει τους ανθρώπους στον Ιορδάνη ποταμό  όπως τον Ιησού. Το βάπτισμα του Προδρόμου είναι μία συμβολική πράξη κάθαρσης εκείνων, που πηγαίνουν σε αυτόν να εξομολογηθούν, είναι όμως και ο τύπος του βαπτίσματος του Ιησού Χριστού.

Η Γέννηση του Προδρόμου

 Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος,  είναι γιος του ιερέα Ζαχαρία και της Ελισάβετ, που είναι συγγενής της Παναγίας.  Ενώ, ο Ζαχαρίας και η Ελισάβετ βρίσκονται σε προχωρημένη ηλικία και άτεκνοι, προσεύχονται επί χρόνια, να τους χαρίσει ο Θεός ένα παιδί.  Την ώρα που ο Ζαχαρίας είναι έτοιμος  ως ιερέας να προσφέρει θυμίαμα προς τον Θεό, εμφανίζεται ο αρχάγγελος Γαβριήλ και του λέει:   «Μη φοβάσαι, η προσευχή σου εισακούστηκε και η γυναίκα σου η Ελισάβετ, θα γεννήσει υιό και θα του δώσεις το όνομα Ιωάννης (στα Εβραϊκά = Δώρο Θεού). Θα παίξει σπουδαίο ρόλο στο έργο του Κυρίου,  εφόσον θα είναι πρόδρομος του». Ο Ζαχαρίας δεν πιστεύει τα λόγια του Γαβριήλ, εφόσον η Ελισάβετ είναι μεγάλης ηλικίας.  Τότε, ο Γαβριήλ του απαντά: «Αφού αυτά σου φαίνονται απίστευτα, θα μείνεις  κουφός και  άλαλος, ώσπου να γεννηθεί το παιδί, ως τιμωρία για την απιστία σου». Έτσι και έγινε. Οκτώ ημέρες μετά την γέννηση του μωρού, όταν του ζητούν να φανερώσει το όνομα του παιδιού, εκείνος γράφει σε μια πινακίδα το όνομα "Ιωάννης". Αμέσως, λύνεται η γλώσσα του και γεμάτος από Άγιο Πνεύμα, προφητεύει: « Εσύ γιε μου, θα ανοίξεις το δρόμο του Κυρίου και θα ετοιμάσεις τις καρδιές των ανθρώπων, για να δεχθούν τη σωτηρία που εκείνος θα φέρει στον κόσμο».

 

Η Ζωή και το Κήρυγμα του Προδρόμου

            Ο Ιωάννης μεγαλώνει, με τη φώτιση του Αγίου Πνεύματος και σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Λουκά  εμφανίζεται σε ηλικία 30 ετών,  μετά από εντολή του Θεού, στην έρημο της Ιουδαίας, στον Ιορδάνη ποταμό. Ζει ως ερημίτης και  φορά ρούχα από τρίχες καμήλας  και στη μέση μία δερμάτινη ζώνη. Η περιβολή αυτή είναι των ασκητών και η  δερμάτινη ζώνη στη μέση, βοηθά στη νέκρωση των παθών. Για τα ενδύματα από τρίχες καμήλας, ένας από τους πατέρες της εκκλησίας, ο Ζηγαβηνός αναφέρει: «Η καμήλα είναι καθαρό αλλά και βρώμικο ζώο, καθαρό επειδή είναι μηρυκαστικό,  βρώμικο επειδή  στα νύχια δεν είναι δίχηλο (έχει σε κάθε πόδι μια οπλή σχισμένη στα δύο)». Η ασκητική διατροφή του Προδρόμου  περιλαμβάνει: άγριο πικρό μέλι και ξηρές ακρίδες ή μικρά βλαστάρια (Ματθαίος Γ΄,1-4).  Η ζωή του είναι γεμάτη, από προσευχή και μελέτη, και η αποστολή του είναι να ομολογήσει, ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Υιός του Θεού, ο αναμενόμενος Μεσσίας και να προετοιμάσει με μετάνοια τις ψυχές των ανθρώπων.

Κηρύσσει στα πλήθη και βαπτίζει, όσους έρχονται προς αυτόν. Η διδασκαλία του, συνοψίζεται στη γνωστή φράση: «Μετανοείτε ήγγικε γάρ η βασιλεία των ουρανών» (Ματθαίος Δ΄, 17)  δηλαδή μετανοείτε, έρχεται ο Μεσσίας.  Ο Ιωάννης δεν παραμένει συνέχεια στο ίδιο μέρος, αλλά μετακινείται σε όλη την περιοχή του Ιορδάνη, κηρύσσοντας βάπτισμα μετανοίας (Μάρκος Α΄, 4). Βαπτίζει τους μαθητές του, και γενικά όσους δέχονται το κήρυγμα της μετανοίας. Παρόλο, που ο Ιωάννης δεν  κάνει θαύματα, πολλοί πιστεύουν στα λόγια του. Στα πλήθη που πηγαίνουν να βαφτιστούν (βάπτισμα μετανοίας), τους αποκαλεί γεννήματα εχιδνών. Τι εννοεί γεννήματα εχιδνών; Η έχιδνα όταν γονιμοποιηθεί, τρώει τον αρσενικό σύντροφό της και στη συνέχεια, για να βγουν τα μικρά παιδιά από την κοιλιά της, τρώνε την ίδια.  Ακριβώς το ίδιο, κάνουν και οι Ιουδαίοι, με το να φονεύουν τους προφήτες και τους δασκάλους τους. (Μάρκος ΣΤ΄, 18-19).  Ο Πρόδρομος, συνηθίζει να λέει στους ανθρώπους που θέλουν να βαπτιστούν, ότι πρέπει να κάνουν έργα που ταιριάζουν σε ανθρώπους που πραγματικά μετανοούν. Όσοι νομίζουν ότι αυτός είναι ο Χριστός, τους απαντά: «Εγώ σας βαπτίζω με νερό, έρχεται όμως αυτός που είναι πιο ισχυρός από μένα και θα σας βαπτίσει σε πνεύμα άγιο». (Μάρκου Α΄- 8).

Στον Ιορδάνη ποταμό, πηγαίνει και ο Χριστός και του ζητά να τον βαφτίσει. Ο  Ιωάννης, καταλαβαίνει αμέσως ποιον έχει μπροστά του και του λέει : «Δεν είμαι άξιος ούτε τα λουριά από τα παπούτσια σου να λύσω. Εγώ έχω ανάγκη να με βαφτίσεις και έρχεσαι σε μένα»; Ο Ιησούς τότε του απαντά, πως έτσι πρέπει να γίνει, και ο Ιωάννης τον βαπτίζει  στα νερά του Ιορδάνη ποταμού (Ματθαίος Γ΄13-15).  Κατά την διάρκεια της βάπτισης, μια φωνή ακούγεται από τον ουρανό που λέει:  «Αυτός είναι ο υιός μου, ο αγαπητός» (Ματθαίος Γ΄,16-17). Μετά από αυτό, ο άγιος δείχνοντας τον Ιησού, λέει:  «Ιδέ ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου» δηλαδή αυτός είναι ο «αμνός του Θεού», που κουβαλάει στους ώμους του τις αμαρτίες όλου του κόσμου.  Δύο από τους μαθητές του Προδρόμου, είναι και ο Ανδρέας και ο Ιωάννης, που αργότερα γίνονται μαθητές του Χριστού.

 

Η Φυλάκιση και το Μαρτύριο του Προδρόμου

Τόσο η εμφάνιση, όσο και ο ασκητικός βίος του Ιωάννη παράλληλα με τα κηρύγματα και τις βαπτίσεις μετάνοιας, φέρνει κόσμο απ' όλη τη Παλαιστίνη που σπεύδει να τον ακούσει. Αυτή η δράση του, ενοχλεί τους Φαρισαίους αλλά και τον βασιλιά Ηρώδη Αντύπα, όταν τον ελέγχει για την παράνομη σχέση του, με την σύζυγο του αδελφού του Φιλίππου, την Ηρωδιάδα. «Ουκ έξεστί σοι έχειν την γυναίκα του αδελφού σου».( Μάρκον ΣΤ΄ 18). Ο έλεγχος έχει σκοπό, καταρχήν να σταματήσει το κακό και δια της μετανοίας να επανορθωθεί το λάθος και στη συνέχεια αυτό το παράδειγμα να το μιμηθεί και ο λαός.

 

Ο Ηρώδης, παρόλο που τον εκτιμά και τον θεωρεί δίκαιο και άγιο άνθρωπο,  τον συλλαμβάνει και τον βάζει στην φυλακή. Η Ηρωδιάδα που μισεί τον Ιωάννη, βρίσκει την ευκαιρία και προτρέπει την κόρη της, την Σαλώμη, όταν ο Ηρώδης έχει τα γενέθλιά του, να χορέψει μπροστά στον πατριό της και τους καλεσμένους του, κατά την διάρκεια του δείπνου. Ο  Ηρώδης εντυπωσιασμένος από την Σαλώμη και τον χορό της,  ορκίζεται ότι θα της δώσει ότι θελήσει. Εκείνη μετά από οδηγία της μητέρας της, ζητά το κεφάλι του Ιωάννη σε ένα πινάκιο (πιάτο). Ο Ηρώδης λυπάται γι αυτό, αλλά εξαιτίας του όρκου που έχει κάνει μπροστά στους καλεσμένους, δεν της το αρνείται και στέλνει αμέσως έναν στρατιώτη στη φυλακή και αποκεφαλίζει τον Πρόδρομο (Μάρκος ΣΤ΄, 17-29). Ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, βρίσκει μαρτυρικό θάνατο και παραδίδει τη ψυχή του στον Κύριο, ενώ το σώμα του ενταφιάζεται από τους μαθητές του.   Ο θάνατος του είναι τόσο άδικος που ακόμα και οι ειδωλολάτρες, αντιδρούν στον αποκεφαλισμό του.

Ο Ηρώδης Αντύπας μαζί με την Ηρωδιάδα, πηγαίνουν στη Ρώμη  και με προτροπή της, ζητά από τον αυτοκράτορα Καλιγούλα να του δώσει τον τίτλο του βασιλιά. Ο Καλιγούλας όμως, έχει τις χειρότερες πληροφορίες για τον Ηρώδη και αντί να του δώσει τον τίτλο, τον στέλνει εξορία. Μετά από μερικούς μήνες, η Ηρωδιάδα τον ακολουθεί.  Η Ηρώδης Αντύπας πεθαίνει στην εξορία, ξεχασμένος από όλους και τα ίχνη της Ηρωδιάδας εξαφανίζονται.   Ο αδερφός του  Φίλιππος, ερωτεύεται την Σαλώμη μετά τον χορό της και την παντρεύεται. Ζει μαζί της για δύο χρόνια, χωρίς να κάνουν παιδιά και πεθαίνει αφήνοντας την χήρα. Ο ιστορικός Νικηφόρος Κάλλιστος στην εκκλησιαστική ιστορία αναφέρει, ότι η Σαλώμη  πεθαίνει, ενώ βρίσκεται στην ακμή της ηλικίας της. Ένα χειμώνα, ενώ περπατά πάνω σε ένα παγωμένο ποτάμι, ο πάγος σπάει κάτω από τα πόδια της και ενώ το μεν σώμα βυθίζεται, το κεφάλι της αποκόπτεται και αποκεφαλίζεται από τον πάγο,  όπως πέθανε και ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος.

            Η κεφαλή του Προδρόμου μετά από εντολή της Ηρωδιάδας, ενταφιάζεται κοντά στο ανάκτορο του Ηρώδη , όπου βρίσκεται από δύο μοναχούς που βλέπουν τον άγιο στο όνειρό τους. Η κεφαλή του Αγίου Ιωάννη χάνεται άλλες δύο φορές και όταν βρίσκεται, μεταφέρεται οριστικά στην Κωνσταντινούπολη. Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος βρίσκεται πάνω από κάθε άλλο άγιο της εκκλησίας μας  στις δεήσεις και στις προσευχές. Η εκκλησία αναφέρει πάντα το όνομα του αγίου μετά την Παναγία, ενώ του βγάζει ειδική μερίδα στην Αγία Πρόθεση. Ως μεγάλος ασκητής της ερήμου, τρέφεται με ακρίδες και μέλι άγριο, σαν να είναι πουλί και γι’ αυτό σε πολλές  βυζαντινές εικόνες,  ο άγιος εικονίζεται με δυο φτερά  στους ώμους του. Εικονίζεται στο δεξί τέμπλο των ναών δίπλα  από την εικόνα του Χριστού. Το τσεκούρι που βρίσκεται στη ρίζα του δέντρου στην εικόνα του,  δεν έχει να κάνει με τον αποκεφαλισμό του αλλά συμβολίζει το δέντρο, που όταν δεν δίνει καρπό (μετανοίας), πρέπει να κόβεται και να ρίχνεται στη φωτιά .

Η μνήμη του τιμάται  έξι φορές τον χρόνο:

·         Η Σύλληψη (23 Σεπτεμβρίου)

·         Το Γενέσιο (24 Ιουνίου)

·         Η Σύναξη (7 Ιανουαρίου)

·         Η Αποτομή της  Κεφαλής (29 Αυγούστου)

·         Α΄ και Β΄ Εύρεση Κεφαλής (24 Φεβρουαρίου)

·         Γ΄ Εύρεση Κεφαλής (25 Μαΐου)

Ο Πρόδρομος είναι μιμητής του Χριστού. Η γέννηση του, η ζωή του και το μαρτύριο του επιβεβαιώνουν αυτό που λέει ο Χριστός  για τον ίδιο: «ουκ εγήγερται εν γεννητοίς γυναικών μείζων Ιωάννου του Βαπτιστού» δηλαδή αλήθεια σας  λέω δεν έχει γεννηθεί από καμία γυναίκα μεγαλύτερος από τον Ιωάννη το Βαπτιστή (Κατά Ματθαίον ΙΑ΄- 11).

 

Κείμενα Δήμητρας Κούσουλα

για το blog του Ιερού Ναού «Παναγίας Ρόδον το Αμάραντο Πειραιώς»